Τα δομικά παράδοξα στην παραγωγή της Κοινής Νεοελληνικής : η περίπτωση των προθημάτων α- και ξε-

• Main Author: Σπετσέρη, Αικατερίνη (Κατερίνα)
• Other Authors: Spetseri, Aikaterini (Katerina)
• Language: Greek
• Published: 2021
• Subjects: δομικά παράδοξα; Εξωκεντρικότητα; Προθηματοποίηση; Επιθηματοποίηση; Ρηματικά επίθετα; Bracketing paradoxes; Exocentricity; Prefixation; Suffixation; Deverbal adjectives

Η παρούσα εργασία εξετάζει κάποιες περιπτώσεις δομικών παραδόξων της Κοινής Νέας Ελληνικής (ΚΝΕ). Πιο συγκεκριμένα, έχει σαν στόχο να αναλυθούν επιθετικοί σχηματισμοί της ΚΝΕ που ξεκινούν με τα προθήματα α- και ξε- και λήγουν σε -τ(ος) ή -(ος). Βασικό άξονα πάνω στον οποίο θα αναλυθούν και θα εξεταστούν οι περιπτώσεις αυτές αποτελεί η μορφολογική διαδικασία της παραγωγής, καθώς και οι ιδιαιτερότητες στην σειρά, με την οποία εφαρμόζονται οι επιμέρους διεργασίες. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζω κάποιες βασικές θεωρητικές μορφολογικές προσεγγίσεις, τη θέση του κλάδου της Μορφολογίας ως μέρος της γραμματικής των ομιλητών, καθώς και τη συσχέτισή της με τα υπόλοιπα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Δίνονται κάποιες βασικές πληροφορίες για τις μορφολογικές διαδικασίες με ιδιαίτερη έμφαση στην παραγωγή και παρουσιάζονται αναλυτικότερα οι περιορισμοί συνδυαστικότητας των παραγωγικών προσφυμάτων (στοιχείο ιδιαίτερα χρήσιμο για την ανάλυση του θέματος). Στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται αναλυτικότερη αναφορά στην παραγωγή και στους τρόπους πραγμάτωσής της (με ή χωρίς την χρήση προσφυμάτων) και δίνονται οι βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις και τα κυρίαρχα μοντέλα που επικρατούν τόσο για τα δομικά παράδοξα στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία, όσο και για τις αντίστοιχες περιπτώσεις της ΚΝΕ. Τέλος, παραθέτω περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την προέλευση, τη σημασία και τη χρήση των προθημάτων α- και ξε-, που αποτελούν βασικά συστατικά των προς εξέταση δεδομένων. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι πηγές και η μεθοδολογία που επιλέχθηκε για τη συλλογή του υλικού. Τις κυριότερες πηγές αποτέλεσαν το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη και η πλατφόρμα Slang.gr για τις λέξεις του περιθωριακού λεξιλογίου. Στο τέταρτο κεφάλαιο δίνεται μία λεπτομερής ανάλυση των προς εξέταση δεδομένων. Έτσι, βάσει του υλικού, προκύπτουν πέντε σχήματα επιθέτων: τα α-Χ-τ(ος), τα α-Χ-(ος), τα ξε-Χ-τ(ος), τα ξε-Χ-(ος) καθώς και το συνδυαστικό α-ξε-Χ-τ(ος), όπου ως Χ θεωρείται η απλή ή σύνθετη ρηματική ή ονοματική βάση των σχηματισμών. Στο κεφάλαιο αυτό δίνονται οι δομικές αναπαραστάσεις των σχηματισμών αυτών και εξετάζεται βάσει αυτών το αν αποτελούν πράγματι δομικά παράδοξα. Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο συνοψίζονται τα βασικά σημεία και συμπεράσματα της εργασίας. Αναφέρονται, έτσι, αναλυτικότερα οι λόγοι, για τους οποίους, οι περιπτώσεις που είδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο συνιστούν δομικά παράδοξα για την ΚΝΕ. Όσον αφορά την πρώτη ομάδα σχηματισμών, αυτή των α-Χ-τ(ος), ξε-Χ-τ(ος) και α-ξε-Χ-τ(ος) καθοριστικό ρόλο παίζουν η διαφορετική σειρά των παραγωγικών διαδικασιών, καθώς και η μορφολογική και σημασιολογική τους διαφοροποίηση. Αντίθετα, για τα επίθετα α-Χ-(ος) και ξε-Χ-(ος) βασικό αναγνωριστικό του αμφίσημου καθεστώτος τους αποτελεί η εξωκεντρικότητα της δομής τους και η έλλειψη συνθετικότητας. Στο τελευταίο κομμάτι του κεφαλαίου προτείνονται, επίσης, κάποιες περαιτέρω κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα.